• About Gallery of Trees
  • Gallery of Trees
  • News & Activities
ย้อนกลับ

The Wise One

The Remains
of the Day

จัน


พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ถนนสรศักดิ์

อำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี

ตัวละคร 'แม่พลอย' ในวรรณกรรมชิ้นเอกของ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช มีชีวิตอยู่ถึง 4 แผ่นดิน นับว่านานยิ่งแล้วสำหรับมนุษย์ แต่สำหรับต้นจันอย่าง 'เธอ' ซึ่งเริ่มต้น ชีวิตบนแผ่นดินของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช จวบจนถึงรัชกาลปัจจุบัน เรียกได้ว่าเธออยู่มานานถึง 18 แผ่นดิน และดูจากสุขอนามัยแล้ว เธอน่าจะยืนยงต่อไปได้อีกหลายแผ่นดิน

ไม่เพียงเธอจะเกิดในรัชสมัยของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช แต่ยังงอกงามอยู่ ณ จุดลงตัวบริเวณหน้าพระที่นั่งจันทรพิศาล ในเขตพระราชฐานชั้นกลางของพระราชวังเมืองลพบุรี ซึ่งสมเด็จพระนารายณ์มหาราชโปรดให้สร้างขึ้นในปี 2209 เพื่อใช้เป็นที่ประทับ ล่าสัตว์ ออกว่าราชการ และต้อนรับแขกเมือง ว่ากันว่าพระองค์โปรดประทับที่นี่เกือบตลอดทั้งปี ส่งผลให้เมืองลพบุรีมีสถานะเสมือนราชธานีแห่งที่สองรองจากอยุธยา และกลายเป็นศูนย์กลางความรุ่งเรืองตลอดรัชสมัย

บางเบาะแสถึงกับระบุว่าสมเด็จพระนารายณ์มหาราชอาจทรงปลูกจันต้นนี้เอง เนื่องด้วยพระองค์เสด็จพระราชสมภพในวันจันทร์ และตำแหน่งการยืนต้นนั้นก็ช่างเหมาะเจาะ เพราะพระองค์สามารถทอดพระเนตรต้นจันทุกครั้งที่เสด็จออกมุขเด็จเพื่อทรงว่าราชการแผ่นดิน แต่นี่ก็เป็นเรื่องยากจะหาหลักฐานใดมาพิสูจน์ นอกจากต้นไม้ใหญ่ที่ยังยืนยงผ่านกาลเวลาเรื่อยมาและสิ่งปลูกสร้างที่ยังเหลือร่องรอยให้คนรุ่นต่อมาได้บูรณะซ่อมแซม

หลังสมเด็จพระนารายณ์มหาราชเสด็จสวรรคตในปี 2231 พระราชวังถูกทิ้งร้างให้ทรุดโทรมและหักพัง ผ่านมาอีกเกือบสองร้อยปีกระทั่งสมัยรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงโปรดเกล้าฯ ให้บูรณะพระราชวังโบราณแห่งนี้ในปี 2399 พร้อมกับพระราชทานชื่อว่า 'พระนารายณ์ราชนิเวศน์'

โดยทั่วไปแล้วจันเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางที่เติบโตช้า เมื่อโตเต็มที่จะสูงประมาณ 10-20 เมตร เรือนยอดทรงพุ่มกลมทึบ ลำต้นตรง มีชื่อเรียกท้องถิ่นหลายชื่อ อาทิ จันขาว จันลูกหอม จันโอ จันอิน ในอดีตได้รับความนิยมปลูกในพระราชวังและวัด ไม่พบเหตุผลที่ชัดเจนว่าเป็นเพราะความเชื่อเรื่องไม้มงคล หรือเพราะผลสุกมีกลิ่นหอมเฉพาะตัว หรือเหตุผลอื่นใด

The Remains of the Day

หากนับอายุจันต้นนี้โดยอ้างอิงจากข้อสันนิษฐานว่าเติบโตบนแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราชก็น่าจะยืนต้นมานานกว่า 340-350 ปีแล้ว เธอเคยสัมผัสทั้งความรุ่งเรืองและความโรยราของเมืองลพบุรี เป็นประจักษ์พยานการออกว่าราชการของพระเจ้าแผ่นดิน การรอเข้าเฝ้าฯ พระเจ้าแผ่นดินที่มีแต่ความคึกคัก ไปจนถึงยุคสมัยแห่งความเงียบเหงายามเปลี่ยนแผ่นดิน และพระราชวังเก่ากลับกลายร้างไร้ผู้คนมายาวนาน กระทั่งเข้าสู่ช่วงฟื้นฟูปฏิสังขรณ์

หลังได้รับคัดเลือกให้เป็นหนึ่งในรุกขมรดกของแผ่นดินใต้ร่มพระบารมีในปี 2560 ก็ถึงเวลาเยียวยาฟื้นฟูระบบราก ทีมรุกขกรผู้เชี่ยวชาญจึงเริ่มต้นงานด้วยการทุบอิฐโบราณแสนแข็งแกร่งออกทีละส่วนอย่างระมัดระวัง เผยให้เห็นเส้นรากจำนวนมากที่ขดม้วนอยู่ภายใน จากนั้นก็ใช้เสียมลมพรวนดินที่อัดแน่นให้โปร่งซุยขึ้น โดยไม่สร้างความเสียหายต่อราก แล้วจึงกลบพูนดินใหม่รอบโคนต้น กระบวนการนี้ช่วยคลายความอึดอัดของระบบรากและน่าจะยืดชีวิตของเธอต่อไปได้อีกหลายแผ่นดิน

และเหตุที่เราใช้สรรพนามแทนว่า 'เธอ' ก็เพราะชัดเจนว่าจันต้นนี้เป็นหญิง

ต้นจันเป็นพันธุ์ไม้พิเศษในกลุ่มที่เรียกว่า 'dioecious plant' หรือไม้ที่มีสองเพศแยกต้นกัน โดยดอกตัวผู้กับดอกตัวเมียแยกกันอยู่คนละต้น นับเป็นภูมิปัญญาธรรมชาติของพืชที่พยายามป้องกันการผสมเกสรภายในดอกหรือต้นเดียวกัน จึงสร้างเงื่อนไขให้ต้องผสมเกสรข้ามต้นเท่านั้น เพื่อให้มั่นใจว่าผลผลิตรุ่นลูกจะมีพันธุกรรมดีกว่ารุ่นพ่อแม่

เหตุดังกล่าวทำให้ต้นจันตัวผู้ซึ่งออกดอกสีครีมที่มีแต่เกสรตัวผู้และอยู่รวมกันเป็นช่อขนาดเล็ก ไม่มีโอกาสติดผล ขณะที่ต้นจัน ตัวเมียเช่นต้นที่อยู่หน้าวังแห่งนี้ เธอออกดอกเดี่ยวสีขาวครีมที่มีแต่เกสรตัวเมีย และสามารถติดผลได้สองแบบ แบบแรกเป็นผลทรงกลม แป้น ค่อนข้างแบน ไม่มีเมล็ดหรือเมล็ดลีบ เรียกว่า 'ลูกจัน' หรือ 'ลูกจันอิน' เจริญขึ้นจากดอกตัวเมียที่ไม่ผ่านการผสมเกสรหรือดอกตัวเมียที่ยังพัฒนาไม่เต็มที่ แต่มีเกสรตัวผู้ร่วงหล่นลงไป แบบที่สองเป็นผลทรงกลมป้อม อ้วนหนา ขนาดใหญ่กว่า มีเมล็ด เรียกว่า 'ลูกอิน' หรือ 'ลูกจันโอ' เจริญขึ้นจากดอกตัวเมียที่พัฒนาเต็มที่และได้รับการผสมเกสรโดยสมบูรณ์

แต่เนื่องจากพืชกลุ่มนี้จำเป็นต้องอาศัยตัวช่วยอย่างลมและแมลงในการนำพาเกสรตัวผู้จากต้นหนึ่งไปผสมกับเกสรตัวเมียที่อยู่อีกต้นหนึ่ง หากละแวกนั้นมีแต่ต้นจันเพศเดียวกันหรือต้นจันตัวผู้กับตัวเมียอยู่ห่างไกลกันมาก อัตราการกระจายพันธุ์ตามธรรมชาติก็พลันริบหรี่ เป็นเหตุให้พบต้นไม้ชนิดนี้ได้ไม่มากนัก ทว่าแต่ละต้นมักจะแข็งแรงด้วยกระบวนการทางพันธุกรรมดังที่กล่าวไปแล้ว

หากเกสรตัวผู้ไม่สามารถเดินทางมาถึงดอกตัวเมียในจังหวะอันเหมาะสม ก็คงถึงคราวที่มนุษย์ต้องยื่นมือเข้าช่วยเพื่อให้พันธุกรรมของจันต้นประวัติศาสตร์ต้นนี้ตกทอดสู่ลูกหลานรุ่นต่อๆ ไป

Diospyros decandra

Cymose Male Flowers
Solitary Female Flowers
Fertilised Fruit
Unfertilised Fruit
Leaves
Back to Top
ดาวน์โหลด
Download This Tree (PDF)
Online Format
Book Format
Book “Gallery of Tree”
Flip Book
PDF
Related Trees
  • The Guardian Angel
  • The Wise One
  • The Master of Resilience
  • The Sacred Muse
กะพง
ป่าบาลา อำเภอสุคิริน

จังหวัดนราธิวาส
จำปีรัชนี
หมู่บ้านแม่เตี๊ยะ อำเภอเถิน

จังหวัดลำปาง
เชียง
บ้านบัว อำเภอกุดบาก

จังหวัดสกลนคร
ช้าม่วง
อุทยานแห่งชาติตากสินมหาราช ถนนแม่สอด-ตาก

อำเภอเมืองตาก จังหวัดตาก
โพธิ์ ไทร ไกร กร่าง
วัดบางกุ้ง อำเภอบางคนที

จังหวัดสมุทรสงคราม
มะค่าโมง
ป่าสงวนแห่งชาติห้วยก้านเหลือง

อำเภอฟากท่า จังหวัดอุตรดิตถ์
โกงกางใบเล็ก
บ้านหาดทรายขาว อำเภอเมืองระนอง

จังหวัดระนอง
มะขาม
วัดศิลามงคล อำเภอหล่มเก่า

จังหวัดเพชรบูรณ์
เลียงผึ้ง
ชุมชนบ้านสะนำ อำเภอบ้านไร่

จังหวัดอุทัยธานี
หว้าน้ำ
หาดทรายสูง บ้านลาดเจริญ อำเภอเขมราฐ

จังหวัดอุบลราชธานี
มะเดื่อกวาง
ป่าบ้านดอนดงคำ อำเภอน้ำพอง

จังหวัดขอนแก่น
จามจุรี
สโมสรยิมคานา ถนนเชียงใหม่-ลำพูน

อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่
โพธิ์
วัดมหาธาตุ ถนนนเรศวร อำเภอพระนครศรีอยุธยา

จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
พุทรา
เขตอุทยานประวัติศาสตร์ อำเภอพระนครศรีอยุธยา

จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
ลั่นทม
อุทยานประวัติศาสตร์พระนครคีรี ถนนคีรีรัถยา

อำเภอเมืองเพชรบุรี จังหวัดเพชรบุรี
ยางอินเดีย
มหาวิทยาลัยศิลปากร ถนนหน้าพระลาน เขตพระนคร

กรุงเทพมหานคร
209 อาคารเคเคพี ทาวเวอร์ ถนนสุขุมวิท 21 (อโศก)
แขวงคลองเตยเหนือ เขตวัฒนา กรุงเทพฯ 10110
KKP Contact Center 0 2165 5555
  • Home
  • About Gallery of Trees
  • Gallery of Trees
  • News & Activities
KKP Group Privacy Notice Site Map
© สงวนลิขสิทธิ์ 2564 กลุ่มธุรกิจการเงินเกียรตินาคินภัทร

บริษัทใช้งานคุกกี้ (Cookies) เพื่อมอบประสบการณ์การใช้งานเว็บไซต์ของบริษัทที่ดีขึ้น รวมถึงใช้ในการทำการตลาดให้ตรงตามความสนใจของท่านมากที่สุด โดยท่านสามารถเลือก

ปฏิเสธคุกกี้ ยอมรับคุกกี้

หากท่านปฏิเสธคุกกี้ กดปิดข้อความนี้ หรือยังคงใช้งานเว็บไซต์ต่อไป บริษัทจะยังคงเก็บคุกกี้ (Cookies) ที่มีความจำเป็นต่อการใช้งานเว็บไซต์ของท่านเท่านั้น ทั้งนี้ ท่านสามารถตั้งค่าการจัดการคุกกี้ได้ตามวิธีการตั้งค่าที่ระบุไว้ในแต่ละเว็บเบราเซอร์ที่ใช้บริการ ท่านสามารถอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับการใช้คุกกี้ของเราได้ที่ นโยบายการใช้คุกกี้ (Cookies Policy) และ ประกาศความเป็นส่วนตัว (Privacy Notice)

×

ศูนย์การตั้งค่าความเป็นส่วนตัว

เมื่อท่านเข้าชมเว็บไซต์ของเรา อาจมีการจัดเก็บหรือกู้คืนข้อมูลจากเบราว์เซอร์ของท่านในรูปแบบของคุกกี้ ข้อมูลเหล่านี้อาจเป็นข้อมูลเกี่ยวกับท่าน ความชอบของท่าน หรืออุปกรณ์ของท่าน ซึ่งส่วนมากจะถูกใช้เพื่อทำให้เว็บไซต์สามารถทำงานได้ตามที่ท่านคาดหวัง ข้อมูลเหล่านี้มักไม่ได้ระบุถึงตัวท่านอย่างเฉพาะเจาะจง แต่สามารถให้ประสบการณ์การท่องเว็บแบบปรับแต่งเฉพาะสำหรับท่านมากขึ้น เราเคารพในสิทธิความเป็นส่วนตัวของท่าน โดยให้ท่านสามารถเลือกไม่อนุญาตการทำงานของคุกกี้บางประเภทได้ ท่านสามารถคลิกบนหัวข้อชื่อคุกกี้แต่ละประเภทเพื่อเรียนรู้เพิ่มเติมและปรับเปลี่ยนการตั้งค่าได้ ทั้งนี้ การปิดการใช้งานคุกกี้บางประเภทอาจส่งผลกระทบต่อประสบการณ์การใช้งานเว็บหรือบริการที่เราได้เสนอให้แก่ท่านได้ รายละเอียดเพิ่มเติม
ยอมรับทั้งหมด
คุกกี้ที่จำเป็น
(Strictly Necessary Cookies)
เปิดใช้งานตลอดเวลา
คุกกี้ประเภทนี้มีความจำเป็นต่อการทำงานของเว็บไซต์ เพื่อให้เว็บไซต์สามารถทำงานได้เป็นปกติ มีความปลอดภัย และทำให้ท่านสามารถเข้าใช้เว็บไซต์ได้ เช่น การ log in เข้าสู่เว็บไซต์ การยืนยันตัวตน ทั้งนี้ ท่านไม่สามารถปิดการใช้งานของคุกกี้ประเภทนี้ผ่านระบบของเว็บไซต์ของเราได้
คุกกี้เพื่อการวิเคราะห์
(Analytic Cookies)
คุกกี้ประเภทนี้จะเก็บข้อมูลการใช้งานเว็บไซต์ของท่าน เพื่อให้เราสามารถวัดผล ประเมิน ปรับปรุง และพัฒนาเนื้อหาสินค้า/บริการและเว็บไซต์ของเราเพื่อเพิ่มประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของท่าน ทั้งนี้ หากท่านไม่ยินยอมให้เราใช้คุกกี้ประเภทนี้ เราจะไม่สามารถวัดผล ประเมิน และพัฒนาเว็บไซต์ได้
ยืนยันตัวเลือกของฉัน