• About Gallery of Trees
  • Gallery of Trees
  • News & Activities
ย้อนกลับ

The Guardian Angel

Scars that Light Up
the Night

ยางนา


บ้านสวนยาง อำเภอนครไทย

จังหวัดพิษณุโลก

Every green tree is far more glorious
than if it were made of gold and silver.

Martin Luther

ไม่มีใครรู้แน่ว่าจังหวัดพิษณุโลกเมื่อ 400 ปีก่อนมีสภาพเป็นเช่นไร อาจยกเว้นก็แต่ยางนาต้นนี้ที่ยืนหยัดยังประโยชน์ให้ชาวสยามมาตั้งแต่ราวปี 2131 ยางนาต้นนี้เกิดทันการปกครองของพระมหากษัตริย์พระองค์ท้ายๆ ของราชวงศ์สุโขทัยที่ปกครองกรุงศรีอยุธยา ในตอนนั้นพิษณุโลกมีฐานะเป็นเมืองลูกหลวง หลังจากเป็นราชธานีแทนกรุงศรีอยุธยานานถึง 25 ปี และเป็นหน้าด่านสำคัญสกัดกั้นกองทัพพม่า ในตอนนั้นป่าไม้คงยังสมบูรณ์ทุกหนแห่ง โดยเฉพาะต้นยางนาซึ่งได้กลายมาเป็นชื่อหมู่บ้านสืบมาจนปัจจุบัน

หากจัดลำดับชนิดพันธุ์ต้นไม้ใหญ่ที่ใกล้ชิดวิถีชีวิตคนไทยอย่างยาวนาน ยางนาก็น่าจะติดอันดับต้นๆ

เนื่องด้วยเติบโตได้ดีในป่าหลากหลายประเภท ทั้งป่าเต็งรัง ป่าเบญจพรรณ ป่าดิบแล้ง ป่าดิบชื้น หรือกระทั่งป่าพรุ และพบการกระจายพันธุ์ทั่วประเทศไทย ตั้งแต่บริเวณที่ดอนชายทะเล ริมฝั่งแม่น้ำ ที่ราบลุ่ม เรื่อยไปจนถึงที่สูงหลายร้อยเมตรจากระดับน้ำทะเล

คนไทยทุกภูมิภาคจึงคุ้นเคยกับการใช้ประโยชน์ยางนา ทั้งใช้เนื้อไม้ที่แข็งแรงปานกลางในการสร้างบ้าน ต่อเรือ ทำเครื่องเรือน ฯลฯ และใช้น้ำมันยางนาทำไต้ จุดไฟส่องสว่าง หรือผสมน้ำมันยางนากับชันเพื่อยาแนวเรือป้องกันการรั่วซึม

ยางนาใหญ่ขนาด 12-13 คนโอบ ความสูงประมาณ 50 เมตรต้นนี้ ยืนเด่นตระหง่านอยู่ริมทุ่งนาที่บ้านสวนยาง ตำบลเนินเพิ่ม อำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก ชื่อ ‘บ้านสวนยาง’ บ่งบอกชัดเจนว่าชุมชนแห่งนี้ต้องมีต้นยางนาจำนวนมาก มากพอจะรวมกันเป็นสวนได้ เหมือนกับชื่อสถานที่หลายแห่งทั่วประเทศที่เกี่ยวข้องกับต้นยางนา เช่น อำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี อำเภอท่าสองยาง จังหวัดตาก บ้านยางน้อย จังหวัดอุบลราชธานี วัดยางทอง จังหวัดเชียงใหม่ วัดยางทอง จังหวัดอ่างทอง เป็นต้น

ทว่าชื่อนี้เป็นความจริงแค่ในอดีต และความจริงดังกล่าวก็สิ้นสุดลงตั้งแต่หลายสิบปีที่แล้ว เมื่อบริษัทค้าไม้เข้ามาในหมู่บ้านเพื่อกว้านซื้อ ตัดโค่น และชักลากไม้ขนาดใหญ่โดยเฉพาะต้นยางนาและต้นเต็งออกไปจากพื้นที่ ที่ยังเหลือรอดอยู่เพียงลำพังและเติบโตต่อมาได้ ชาวบ้านเชื่อกันว่าเป็นเพราะเจ้าที่เจ้าทางช่วยซ่อนอำพรางเอาไว้

Scars that Light Up the Night

กระทั่งเมื่อราว 7 ปีก่อน ชาวบ้านมีความคิดจะอนุรักษ์ยางนาต้นนี้ไว้เป็นศูนย์รวมจิตใจของผู้คนบ้านสวนยาง จึงหารือกับผู้ใหญ่บ้านและยื่นเรื่องถึงองค์การบริหารส่วนตำบลเนินเพิ่ม ทำให้เกิดความร่วมมือระหว่างชุมชนกับหน่วยงานท้องถิ่นในการดูแลต้นยางนา

ทั้งปรับปรุงภูมิทัศน์บริเวณโดยรอบ บำรุงธาตุอาหารในดินเพื่อฟื้นฟูสุขภาพของต้นยางนา และจัดงาน ‘ตักบาตรต้นยางนา’ ขึ้นเป็นครั้งแรกในเดือนมกราคม โดยนิมนต์พระสงฆ์ 9 รูปจากวัดบ้านหัวนาและวัดสวนยางมารับบาตรและเจริญพระพุทธมนต์เพื่อความเป็นสิริมงคล ซึ่งกิจกรรมดังกล่าวยังจัดต่อเนื่องเป็นประจำทุกปี

สำหรับอายุของต้นยางนานั้น เอกพงษ์ กุลเจริญ นายกองค์การบริหารส่วนตำบลเนินเพิ่ม ประสานงานไปยังมหาวิทยาลัยพะเยาเพื่อให้นักวิชาการเข้ามาดำเนินการสุ่มเก็บตัวอย่างเนื้อไม้หลายจุด ตั้งแต่บริเวณโคนต้นไม่เกิน 1.5 เมตร จากพื้นดิน จนถึงระดับความสูงมากกว่าสิบเมตร โดยใช้สว่านเจาะเนื้อไม้จากเปลือกนอกสุดลึกเข้าไปถึงแก่นไม้ในตำแหน่งแกนกลางของลำต้น เพื่อนำตัวอย่างเนื้อไม้ไปตรวจวิเคราะห์วงปีและท่อลำเลียงด้วยเทคนิคทางรุกขกาลวิทยา รวมทั้งนำตัวอย่างเปลือกไม้ไปทดสอบความแก่โดยเทียบเคียงกับยางนาต้นอื่นๆ ในประเทศไทย

ผลการตรวจวิเคราะห์ที่มีเอกสารรับรองอย่างเป็นทางการจากคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา เมื่อวันที่ 4 เมษายน 2562 ระบุว่า ยางนาต้นนี้มีอายุประมาณ 432 ปี เมื่อมองจากไกลๆ ในระยะที่สามารถเห็นสัดส่วนและองค์ประกอบครบถ้วนจากโคนถึงเรือนยอดโดยไม่ต้องแหงนคอตั้ง จะพบความสวยสง่าและลักษณะครบตามตำรา คือลำต้นเปลาตรงรูปทรงกระบอกและเรือนยอดทรงพุ่มกลม

ครั้นเดินเข้ามาระยะประชิดก็จะเห็นเปลือกลำต้นสีน้ำตาลอมเทา พื้นผิวค่อนข้างเรียบแต่แตกเป็นร่องทั้งแนวตั้งและแนวนอน หากเดินวนเป็นวงกลมจนครบรอบพร้อมกับสังเกตโคนต้นให้ดีย่อมต้องเห็นโพรงตื้นๆ สองโพรง ทั้งคู่อยู่คนละฝั่งของลำต้นในตำแหน่งตรงข้ามกัน

นี่ไม่ใช่สิ่งที่พบได้ทั่วไปบนต้นยางนา และมิได้ปรากฏขึ้นเองตามธรรมชาติ หากเป็นบาดแผลจากการใช้ประโยชน์ในอดีตที่ยังฝากร่องรอยเอาไว้

ย้อนกลับไปในสมัยที่บ้านสวนยางยังไม่มีไฟฟ้าใช้ ยางนาต้นนี้มีความสำคัญต่อชาวบ้านอย่างมากในฐานะแหล่งกำเนิดแสงสว่างในช่วงเวลากลางคืน

น้ำมันยางนาเป็นของเหลวสีน้ำตาลใสที่ซ่อนอยู่ในเนื้อไม้ คนโบราณจึงต้องใช้ขวานถากเปิดเปลือกไม้เป็นโพรงกว้างประมาณ 20-30 เซนติเมตร และเจาะเนื้อไม้ลึกเข้าไปในลำต้นประมาณหนึ่งศอก โดยให้พื้นโพรงลาดเอียงลงสู่แกนกลางลำต้นเพื่อเป็นแอ่งเก็บน้ำมัน ทิ้งไว้ประมาณ 3-5 วันให้น้ำมันค่อยๆ ซึมออกมาในปริมาณมากพอจึงตักออก และรออีก 3-5 วันสำหรับการเก็บน้ำมันรอบถัดไป

หากน้ำมันยางนาไม่ค่อยไหลซึม ชาวบ้านต้องจุดไฟเผาโพรงในช่วงเวลาสั้นๆ แล้วดับไฟเพื่อป้องกันต้นยางนาได้รับความเสียหาย เป็นเทคนิคการใช้ความร้อนช่วยหลอมละลายน้ำมันที่จับตัวเป็นก้อนแข็งและอุดตันท่อน้ำมันนั่นเอง

เมื่อนำเศษไม้ผุๆ มาคลุกหรือแช่ในน้ำมันยางนา บรรจุเศษไม้ผุชุ่มเชื้อเพลิงจากธรรมชาติลงในกระบอกไม้ไผ่ ตำพอแหลก ก็ใช้เป็นไต้จุดไฟเพื่อส่องสว่างยามวิกาลได้เป็นอย่างดี

อย่างไรก็ตาม ในวันที่ตะเกียงน้ำมันก๊าดซึ่งใช้งานสะดวกกว่าเข้ามาแทนที่ ก็ไม่มีใครเก็บน้ำมันยางนามาทำไต้อีกต่อไป ต้นไม้ใหญ่จึงค่อยๆ สร้างเนื้อเยื่อใหม่ขึ้นมาหุ้มช่องว่างทีละน้อย กระทั่งเหลือเป็นโพรงตื้นดังที่เห็นในปัจจุบัน

คราวนี้ลองยืนใต้ต้นยางนาแล้วใช้สายตาสำรวจอย่างละเอียดอีกครั้ง โดยค่อยๆ แหงนมองไล่ขึ้นสู่เบื้องบนก็จะเจอวัตถุทรงแท่งผอมยาวยื่นโผล่ออกมาจากลำต้น สันนิษฐานว่ามันอาจเป็นตะปูตัวยาวหรือทอยเหล็กที่หมอผึ้งใช้ตอกติดลำต้นเพื่อปีนป่ายขึ้นไปเก็บรังผึ้ง

เพราะยางนาต้นนี้เคยเป็นแหล่งชุมนุมของฝูงผึ้ง พวกมันเข้ามาจับจองทำรังกันแทบทุกกิ่งก้าน โดยในช่วงที่หนาแน่นที่สุดอาจมีรังผึ้งมากกว่า 50 รัง หรืออาจจะถึงร้อยรัง ตามคำบอกเล่าของชาวบ้านที่ว่าหมอผึ้งปีนขึ้นลงอยู่สองคืนก็ยังเก็บไม่หมด

แม้ในช่วงสิบปีให้หลังปริมาณผึ้งที่มาทำรังจะลดลงอย่างชัดเจนโดยไม่มีใครทราบสาเหตุ และไม่มีการตีผึ้งอีกเลยหลังจากชาวบ้านเริ่มอนุรักษ์ต้นยางนา แต่ก็ยังมีซากรังผึ้งเก่าหล่นปะปนอยู่กับใบไม้แห้งบนพื้นดินในตำแหน่งไม่ไกลจากโคนต้นให้เห็นอยู่บ้าง

เหล่านี้คือร่องรอยธรรมดาๆ ทว่าเป็นเบาะแสแสนพิเศษ สามารถบอกเล่าเรื่องราวที่ซ่อนอยู่เบื้องหลัง ทั้งผลผลิตทางธรรมชาติจากต้นยางนาและภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์ของผู้คนในอดีต ให้เรารับรู้ได้อย่างน่าประทับใจ

Back to Top
ดาวน์โหลด
Download This Tree (PDF)
Online Format
Book Format
Book “Gallery of Tree”
Flip Book
PDF
Related Trees
  • The Guardian Angel
  • The Wise One
  • The Master of Resilience
  • The Sacred Muse
จำปีรัชนี
หมู่บ้านแม่เตี๊ยะ อำเภอเถิน

จังหวัดลำปาง
ท้ายเภา
เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาบรรทัด

อำเภอปะเหลียน จังหวัดตรัง
ตะแบก
บ้านใหม่ในฝัน อำเภอเมืองน่าน

จังหวัดน่าน
เชียง
บ้านบัว อำเภอกุดบาก

จังหวัดสกลนคร
มะค่าโมง
ป่าสงวนแห่งชาติห้วยก้านเหลือง

อำเภอฟากท่า จังหวัดอุตรดิตถ์
เชียง
ชุมชนบ้านนาบอน อำเภอเมืองเลย

จังหวัดเลย
ไทรย้อยใบทู่
คลองสังเน่ห์ อำเภอตะกั่วป่า

จังหวัดพังงา
ตะบูน
บ้านท่าระแนะ อำเภอเมืองตราด

จังหวัดตราด
ลิ้นควาย
วัดถ้ำพระโพธิสัตว์ อำเภอแก่งคอย

จังหวัดสระบุรี
หว้าน้ำ
หาดทรายสูง บ้านลาดเจริญ อำเภอเขมราฐ

จังหวัดอุบลราชธานี
ไกร
ถนนโยธา เขตสัมพันธวงศ์

กรุงเทพมหานคร
จามจุรี
สโมสรยิมคานา ถนนเชียงใหม่-ลำพูน

อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่
ไทรย้อย
เดอะ แจม แฟคทอรี่ ถนนเจริญนคร เขตคลองสาน

กรุงเทพมหานคร
มะขาม
วัดแค ถนนสมภารคง อำเภอเมืองสุพรรณบุรี

จังหวัดสุพรรณบุรี
ก้ามปู
บ้านปาร์คนายเลิศ ถนนวิทยุ เขตปทุมวัน

กรุงเทพมหานคร
จำปาดะ
บ้านบาเลาะ อำเภอสายบุรี

จังหวัดปัตตานี
209 อาคารเคเคพี ทาวเวอร์ ถนนสุขุมวิท 21 (อโศก)
แขวงคลองเตยเหนือ เขตวัฒนา กรุงเทพฯ 10110
KKP Contact Center 0 2165 5555
  • Home
  • About Gallery of Trees
  • Gallery of Trees
  • News & Activities
KKP Group Privacy Notice Site Map
© สงวนลิขสิทธิ์ 2564 กลุ่มธุรกิจการเงินเกียรตินาคินภัทร

บริษัทใช้งานคุกกี้ (Cookies) เพื่อมอบประสบการณ์การใช้งานเว็บไซต์ของบริษัทที่ดีขึ้น รวมถึงใช้ในการทำการตลาดให้ตรงตามความสนใจของท่านมากที่สุด โดยท่านสามารถเลือก

ปฏิเสธคุกกี้ ยอมรับคุกกี้

หากท่านปฏิเสธคุกกี้ กดปิดข้อความนี้ หรือยังคงใช้งานเว็บไซต์ต่อไป บริษัทจะยังคงเก็บคุกกี้ (Cookies) ที่มีความจำเป็นต่อการใช้งานเว็บไซต์ของท่านเท่านั้น ทั้งนี้ ท่านสามารถตั้งค่าการจัดการคุกกี้ได้ตามวิธีการตั้งค่าที่ระบุไว้ในแต่ละเว็บเบราเซอร์ที่ใช้บริการ ท่านสามารถอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับการใช้คุกกี้ของเราได้ที่ นโยบายการใช้คุกกี้ (Cookies Policy) และ ประกาศความเป็นส่วนตัว (Privacy Notice)

×

ศูนย์การตั้งค่าความเป็นส่วนตัว

เมื่อท่านเข้าชมเว็บไซต์ของเรา อาจมีการจัดเก็บหรือกู้คืนข้อมูลจากเบราว์เซอร์ของท่านในรูปแบบของคุกกี้ ข้อมูลเหล่านี้อาจเป็นข้อมูลเกี่ยวกับท่าน ความชอบของท่าน หรืออุปกรณ์ของท่าน ซึ่งส่วนมากจะถูกใช้เพื่อทำให้เว็บไซต์สามารถทำงานได้ตามที่ท่านคาดหวัง ข้อมูลเหล่านี้มักไม่ได้ระบุถึงตัวท่านอย่างเฉพาะเจาะจง แต่สามารถให้ประสบการณ์การท่องเว็บแบบปรับแต่งเฉพาะสำหรับท่านมากขึ้น เราเคารพในสิทธิความเป็นส่วนตัวของท่าน โดยให้ท่านสามารถเลือกไม่อนุญาตการทำงานของคุกกี้บางประเภทได้ ท่านสามารถคลิกบนหัวข้อชื่อคุกกี้แต่ละประเภทเพื่อเรียนรู้เพิ่มเติมและปรับเปลี่ยนการตั้งค่าได้ ทั้งนี้ การปิดการใช้งานคุกกี้บางประเภทอาจส่งผลกระทบต่อประสบการณ์การใช้งานเว็บหรือบริการที่เราได้เสนอให้แก่ท่านได้ รายละเอียดเพิ่มเติม
ยอมรับทั้งหมด
คุกกี้ที่จำเป็น
(Strictly Necessary Cookies)
เปิดใช้งานตลอดเวลา
คุกกี้ประเภทนี้มีความจำเป็นต่อการทำงานของเว็บไซต์ เพื่อให้เว็บไซต์สามารถทำงานได้เป็นปกติ มีความปลอดภัย และทำให้ท่านสามารถเข้าใช้เว็บไซต์ได้ เช่น การ log in เข้าสู่เว็บไซต์ การยืนยันตัวตน ทั้งนี้ ท่านไม่สามารถปิดการใช้งานของคุกกี้ประเภทนี้ผ่านระบบของเว็บไซต์ของเราได้
คุกกี้เพื่อการวิเคราะห์
(Analytic Cookies)
คุกกี้ประเภทนี้จะเก็บข้อมูลการใช้งานเว็บไซต์ของท่าน เพื่อให้เราสามารถวัดผล ประเมิน ปรับปรุง และพัฒนาเนื้อหาสินค้า/บริการและเว็บไซต์ของเราเพื่อเพิ่มประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของท่าน ทั้งนี้ หากท่านไม่ยินยอมให้เราใช้คุกกี้ประเภทนี้ เราจะไม่สามารถวัดผล ประเมิน และพัฒนาเว็บไซต์ได้
ยืนยันตัวเลือกของฉัน